Sara Salvérius – Bij mij is er sprake van herkenbare ontroerende verhalen, soms treurig of grappig, maar met een  boodschap van ‘verbinden’ met elkaar

Sara Salvérius is een veelzijdig accordeon speelster. We zagen haar met de Finse sopraanzangeres Aino Peltomaa aan het werk en de formatie Sun. Sun. Sun. Recent deed ze iets bijzonder. Op verzoek van het Klarafestival verbleef ze een week in een woonzorgcentrum. De verhalen van de bewoners waren een inspiratiebron rond het concept 'verhalen zonder woorden'; ze schreef  hier muziek rond en ging samenwerken met klarinet virtuoos Jean-Philippe Poncin.
In zeer goed gevulde Ha Concert foyer zagen we hen eind maart aan het werk. Lees gerust https://www.musiczine.net/index.php/nl/item/102256-sara-salverius-jean-philippe-poncin-de-vaak-vergeten-verhalen-in-de-schijnwerpers-geplaatst
Hoog tijd voor een babbel rond haar projecten. We polsten naar de ambities, en hoe het leven in een woonzorgcentrum was vanuit haar ‘point de vue’.

Sara, waar komt de liefde voor de accordeon vandaan?
Toen ik op mijn 14ste op de muziekschool kwam, was er een meisje van mijn leeftijd die accordeon speelde. Ik vond dat fascinerend dat je dit in de academie kon doen,  die klanken ging recht naar mijn hart. Ik was er direct verliefd op.

Het is een instrument dat vaak wordt gezien binnen de folklore; jij doet er wel iets anders mee
Vandaar ook mijn verbazing daarover toen. Veel mensen kennen accordeon inderdaad van volksfeestjes, samenzang, kermis en degelijke meer. Maar het is veel meer dan dat, je kunt er ook klassieke muziekstukken mee spelen. Er zijn eigenlijk zoveel mogelijkheden met dit instrument, die het grote publiek niet echt kennen. In de academie leer je ook alles kennen, waaronder het gewone repertoire van accordeon muziek. Maar ook veel bredere muzieksmaken komen daar aan bod. Ik ben er toen , los van alles, eigenlijk al mijn eigen ding mee beginnen doen. in eerste instantie ben ik beginnen studeren in Antwerpen, om daarna over te schakelen op klassiek accordeon. Gaandeweg ben ik mijn eigen dingen beginnen doen daarmee, en eigenlijk heb ik de gehele opleiding gebruikt om het instrument helemaal onder de knie te krijgen. Een samenvoeging van dat en die typisch Folklore hebben me geïnspireerd om een beetje mijn eigen stijl te vormen.

Je zegt ‘je eigen stijl’, maar wat me opvalt is dat je bij elk nieuwe project een andere invalshoek gebruikt, waardoor je (naar mijn gevoel) eerder steeds verandert van stijl? Nee?
En toch, zit er een zekere hekenbaarheid in wat ik doe. Ik wil heel graag bij leren, ik wil heel graag blijven ontwikkelen. Ik ben nu bijvoorbeeld aan het schrijven voor accordeon met vier blaasinstrumenten. En net dat ‘nieuwe dingen leren kennen’ vormt wel degelijk een inspiratie om in een nieuwe speelstijl terecht te komen. Als je al mijn platen zou beluistern, zou je ontdekken dat er toch een zekere ‘speelstijl’ inzit in wat ik doe, en daarmee kan ik alle kanten uitgaan naargelang het project waar ik inzit.

Je vertelt altijd wel een verhaal, zoals nu ook bij de ‘verhalen zonder woorden’. Ik herken eigenlijk ook de eigen verhalen die mijn grootmoeder vertelde.  Je geeft een positief beeld over een woonzorgcentrum; wat waren de indrukken? Beviel het je? Is je beeld erover veranderd?
Wat mij vooral bijblijft in die week dat ik daar gewoond heb , is dat iedereen, maar dan ook iedereen een verhaal heeft en dat vond ik zo waardevol. Dat iedere persoon die daar woont zijn eigen persoonlijk verhaal blijkt te hebben. Je moet weten, je komt als individu in zo een woonzorgcentrum terecht en plots moet je een deel van je eigen identiteit   delen met anderen.  Je wordt collectief benaderd, omdat het ook niet anders kan. Je moet eten als iedereen eet, je gaat naar bed als iedereen dat doet. Er zijn mensen die het daar moeilijk mee hebben, wat heel begrijpelijk is. Het is een deel van je eigen zelfstandigheid afgeven. Als je jou daar kunt in vinden kun je zeker gelukkig zijn. toen ik daar was en op deuren klopte, heb ik zoveel mooie verhalen gehoord en die waren één voor één echt waardevol. Ik voelde ook dat ‘hun verhaal kunnen doen’ dat daar heel veel nood aan is. Er is helaas te weinig tijd bij het zorgpersoneel om aan die vraag te voldoen, en dat is best wel jammer. Op dat moment voelde dat ik dat moment een belangrijke rol daarin kon spelen. Door gewoon er te zijn, en te luisteren. De openheid en schat aan informatie heeft me nog het meest geraakt. Het levert een schat aan mooie en herkenbare verhalen op.

Je brengt hun persoonlijke verhalen naar een publiek?
Die mensen zijn gewoon dankbaar dat er een stem wordt gegeven aan hun verhalen. Het zijn ook geen schaamte  dingen die ik vertel.  Eerder herkenbare en ontroerende verhalen. Soms treurig of grappig, maar nooit met de bedoeling   om iemand in een slecht daglicht te zetten. Integendeel zelfs. Eerder de boodschap dat we verbinding moeten blijven maken met elkaar, dat is super belangrijk.

De verhalen waren een inspiratie; ik veronderstel dat sommige van die mensen in je verhalen niet meer onder ons zijn? Was het moeilijk te kaderen…
Voor zover ik weet leven de mensen nog die ik heb ontmoet. We gingen een paar maanden geleden nog een tweede keer spelen in het woonzorgcentrum waar ik in residentie ging en hebben toen de bewoners naar wiens verhalen ik mocht luisteren terug ontmoet.

Het zou mensen moeten stimuleren om vrijwilligerswerk te doen?
Ik voelde ook een frustratie bij het zorgpersoneel omdat ze daar helaas geen tijd voor hebben, alles is getimed. We willen wel, maar ze kunnen niet. Ze kunnen wel vragen ‘hoe gaat het’ maar ze kunnen niet luisteren, ik voelde wel dat aan die mentale zorg ook aandacht moet besteedt worden dat is gewoonweg super belangrijk. al die besparingen zorgen ervoor dat de mensen die daar werken dat niet meer kunnen invullen, dat is heel schrijnend. Dat is gewoon de tijd waarin we leven.. connectie maken, verbinding maken, is gewoon belangrijk. het niet alleen ik die geef, het is ook ik die kan ontvangen van jullie. Zeker in die tijden waarin we leven, waarin we minder individualistisch moeten zijn.

Ik merk het op in je projecten … Je vertelt verhalen die mensen raken, en mensen doen nadenken, al dan niet met gelijkgezinden.
Ik vind het belangrijk om connectie te maken met mijn publiek. Bij gezongen muziek heb je een tekst om naar te luisteren, bij instrumentale muziek kan je als luisteraar heel veel zelf ‘invullen’. Ik vind het wel fijn om de inspiratie tot mijn muziek te delen met het publiek, zeker omdat die zo duidelijk is.

ik citeer eventjes vanuit mijn verslag, ’ De emoties borrelden op, nooit gaat het teveel de treurige of frivole kant op. Alles blijft hangen binnen een gezellig kader” . Wat denk je zelf?
Ik ben een zeer emotioneel persoon. Ik ben ook een gevoelige persoon. Ik leef ook vanuit dat buikgevoel, ik denk daar niet zo over na en ben daar niet mee bezig. Alles verloopt eerder spontaan bij mij.  De ene moment zal ik eerder de treurige kant gaan, de andere keer wat meer vreugdevol.  In een programma krijg je toch een totaliteit waardoor dit allemaal in evenwicht is. Is dat niet met de muziek, dan is dat met de verhalen. Ik ben het een nog het andere, ik denk daar niet te diepe over na. Soms moeten we alles ondergaan, en dan komt het allemaal wel vanzelf goed. Er komt altijd stilte na de storm, maar uiteraard als je in de storm zit weet je niet waar je gaat terecht komen..

Het valt me op dat je telkens de juiste persoon of personen vindt om je project aan te vullen; hoe komt het?
Het is vaak de gelegenheid die zich voordoet. Neem nu met Aino Peltomaa dat was via Wim Wabbes, de voormalige artistiek directeur van de HA concerts. Die sprak me aan dat ze muzikale ontmoetingen organiseren in het kader van zoveel jaren Handelsbeurs. Ik hoorde Aino zingen en dat was zo mooi. Bij ‘Sun Sun Sun’ was het een idee om iets te doen rond de verhalen en instrumenten van mijn echtgenoot. We hadden een strijkkwartet nodig die past bij die muziek. Het hoeft geen klassiek orkest te zijn, maar wel mensen die wat moeilijke muziek kunnen spelen. Dan kwamen we snel bij de mensen van ‘Sun Sun Sun’ omdat ze net tussen die twee werelden palaveren. Voor mij was dat een ‘match made in heaven’. En ‘Verhalen zonder woorden’ dat was op vraag van Klara festival om in een rusthuis te schrijven. Essentieel was dat bedoeld om dit helemaal solo te doen. op die moment was de muziek van Pendulum nog niet uit. Ik voelde echter, na toch zo een gevoelige week in zo een rustoord, ook nog eens dat op mijn eentje op het podium brengen dat dit me te zwaar ging wegen. En heel spontaan kwam ik bij Jean-Philippe Poncin terecht, die is heel lang leider in de scouts geweest voor kinderen met een beperking en begrijpt die ‘gevoelige materie’ zeer goed. Die is zeer sociaalvoelend en dat paste dus perfect bij dit project. het is dan ook een gouden combinatie geworden.

Je hebt ook in kerken opgetreden, ook met dit project dacht ik. Is dit een andere beleving ? Een sacraal sfeertje?
Elke concertzaal is anders, elke locatie heeft wel zijn unieke ‘beleving’. Je moet natuurlijk altijd zelf de sfeer maken. De  ene keer moet je meer uw best doen dan de andere, in de kerk heb je automatische een speciale sfeer. Er is ook veel galm in zo een kerk, soms zelfs een beetje teveel dan moet je dat wat bijstellen met de versterkers. Als je in een kerk accordeon speelt, komt die orgelklank van dat instrument veel meer naar boven.

In de Ha Concerts in de Foyer was het meer een huiskamersfeertje
Dat klopt, het was ook voor circa 150 mensen en toch en toch hadden we niet het gevoel dat we met zoveel samen zaten, het voelde zo intiem aan alsof je haast op de schoot van de mensen zat te spelen. Het was fijn dat je zo een gezellige opstelling kunt creëren zonder dat je extra micro’s of zo nodig hebt. Binnen een vrij sobere ruimte kun je meer bereiken.

Dit project past in een intiem kader. Terwijl ‘Sun Sun Sun’ grotere clubs kan aanspreken? Niet in een Sportpaleis wellicht maar toch, hetzelfde bij ‘Pendulum’.
Je bent met een grotere groep, dan kun je gemakkelijker schakelen.  Het is absoluut onze ambitie niet. Bij Pendulum hebben we wel op een festival gestaan, en dan is het wel uitdagend om binnen een luidruchtiger kader daar toch dezelfde waarde aan te kunnen verlenen.  Om te vertrekken vanuit een ‘luisterende sfeer’ en dat is niet altijd even evident. Er moet een soort magie hangen in de zaal, en op die grotere podia is dat wel een grotere uitdaging.

Heb je al optredens gehad waar het geroezemoes echt teveel werd?
Dat doet me denken als je zo op recepties en zo speelt, maar nu heb ik daar geen last meer van gehad nee. Dat valt goed mee. Meestal wordt dat door de andere fans ook niet gewaardeerd als iemand teveel staat te babbelen voor of naast hem, ik heb al gezien dat mensen hen daar ook op wijzen. Ik heb er dus nog nooit echt last van gehad.

Hoe waren de algemene reacties? En staat er meer op het programma rond dit project?
Momenteel ben ik aan het schrijven voor een nieuw project dat heet ‘Adem’. Het programma heeft een accordeon en vier blaasinstrumenten. Klarinet, saxofoon, trompet en Trombone. Het artistieke uitgangspunt is ‘De Adem’. Het emotionele uitgangspunt is de Euthanasie van mijn grootvader. Op 9 mei is hij overleden. Hij had ook aangekondigd ‘op 9 mei om twee uur in de namiddag ga ik mijn laatste adem uitblazen’. Dat greep me wel aan, alle begrip , dat iemand bewust zegt ‘op dat moment ga ik mijn laatste adem uitblazen’ heeft me doen nadenken over elke adem, waar we niet bij stil staan. Hoe we opstaan en inademen en dan die laatste adem.. we gaan die voorstellen op 26 februari volgend jaar in HA concerts. Die ‘verhalen zonder woorden’ komt ook een vervolg op, wellicht niet per se in een zorginstelling.  We hebben dat programma al een tachtig keer gespeeld, en elke keer krijgen we nieuwe verhalen te horen van mensen die daar aanwezig zijn. we gaan ook in een palliatief centrum spelen, zorg instellingen en zo en daar hoor je allerlei ‘nieuwe verhalen’ die zeker een inspiratie vormen voor een vervolg daarop. Het zijn net die verhalen die mensen op optredens en zo me vertellen, die me inspireren om daar dus iets mee te doen rond ‘Verhalen zonder woorden’ deel twee.

zijn er nog doelen, ambities die je als muzikant en componist voor ogen hebt? Een ‘einddoel’?
Ik zou graag met mijn muziek over de grenzen geraken, we zijn nu wel bezig in Nederland.  Het zou dus fijn zijn om in het buitenland te mogen spelen. En mijn muziek kunnen blijven spelen. En op vlak van ontwikkeling? Mooi projecten kunnen maken, waar de ontmoetingen met mensen op het voorplan staat, en dus ook in het Buitenland. Inspirerende mensen blijven tegen komen, waardoor nieuwe projecten ontstaan is wel het voornaamste doel.

Ben jij iemand die gemakkelijk inspiratie ‘oppikt’?
Alles vertrekt vanuit het buikgevoel bij mij dus, als je gevoelig bent komt ook van alles tegen en dat blijft hangen net door die gevoeligheid die in mij zit. En dat zoekt een muzikale weg naar buiten toe.

Pics homepag @Johan Jacobs

Bedankt voor de fijne babbel, tot heel binnenkort en veel succes met alles wat je doet