Alister Spence – Klanken tot patronen vormen geeft me nog altijd plezier

In het AB Salon in Brussel haalde de Australische pianist, improvisator en componist Alister Spence met een strijkstok, een bel en percussie onverwachte klanken uit zijn opengelegde Fender Rhodes. Even later liet hij de toetsen weer spreken. Hoe bewaart hij de samenhang in muziek die alle kanten uit kan?
Omdat het tijdsverschil tussen België en Australië een rechtstreeks gesprek bemoeilijkte, interviewden we hem per mail. Spence vertelt hoe hij ruimte maakt voor het toeval, wat hij van zijn dochter leerde en waarom hij nog altijd zoveel plezier beleeft aan het spelen.

Lees gerust LIVE 2026
Alister Spence - Dorothy Carlos – double bill - Subtiliteit en experiment als rode draad

Wat is je vooral bijgebleven van je optreden in het AB Salon? Gebeurde er iets onverwachts dat de richting van de muziek beïnvloedde?
Ik heb erg genoten van het optreden in AB. Bij elk optreden krijg je als muzikant te maken met onzekerheden, en die hebben gevolgen voor de muziek. Ik maak daar bewust gebruik van om nieuwe dingen te ontdekken.
Er was elektronisch gekraak dat ik niet had verwacht. Ik probeerde het te verhelpen en vroeg uiteindelijk aan Mich Leemans, die het geluid mixte, om iets aan te passen. Het was mijn fout: ik had de geluidsniveaus nog eens moeten controleren voor ik aan mijn set begon. Ik denk dat de impact op het optreden beperkt bleef. Mijn sets ontvouwen zich sowieso vaak in afzonderlijke episodes.

Hoe ben je tot je huidige, onderzoekende aanpak gekomen? Was er een ontmoeting of ervaring die je aanmoedigde om verder te kijken dan het gebruikelijke pianospel?
Dat is langzaam gegroeid, met heel wat omwegen. De eerste keer dat ik vrij improviseerde, was in 1992 of 1993, bij Clarion Fracture Zone. Tony Gorman, die samen met mij de band leidde en ook componeerde, vroeg me om zonder voorbereiding een vrije, expressieve solo te spelen in een stuk dat we opnamen voor Zones on Parade. Dat heeft echt iets bij me losgemaakt! In diezelfde band gebruikte ik een keyboard met sampler en nam ik allerlei geluiden op: metalen buizen, waterreservoirs, ritselend plastic. Ik begon aandachtig te luisteren naar wat er allemaal in die klanken zat.
Sinds 2007 heb ik het geluk gehad te kunnen samenwerken met fantastische, avontuurlijke muzikanten als Satoko Fujii, Myra Melford, Raymond MacDonald, Joe Williamson en Tony Buck. Ook onze dochter Alexandra Spence heeft een muzikale loopbaan uitgebouwd waarin klank centraal staat. Ik heb veel van haar geleerd!
In 2014 begon ik aan een doctoraat in muziekcompositie. Ik onderzocht experiment, toeval en onvoorziene omstandigheden en ging me daar ook in mijn eigen muziek bewuster op richten.

In Brussel speelde je op de toetsen van de Rhodes, maar verkende je ook de binnenkant met een strijkstok, percussie en andere voorwerpen. Wat trekt je aan in die kant van het instrument? Welke mogelijkheden biedt die buiten het klavier?
Hoe een instrument gebouwd is en welke klanken het daardoor voortbrengt, hangt nauw samen met de fysieke ervaring van het spelen. Ik hou van het tastbare karakter van de piano en de Fender Rhodes. In wezen ben ik een percussionist. Voor mij is het dan ook een logische stap om te onderzoeken welke klanken ik uit de afzonderlijke onderdelen kan halen. Of om er andere instrumenten bij te nemen, zoals kleine cimbalen of bellen, waarvan de klank erbij lijkt te passen.

In de toelichting bij Within Without gaat je band met de Rhodes terug tot de late jaren zeventig. Hoe is je manier van luisteren naar dat instrument sindsdien veranderd?
Dat is een goede vraag. Daar heb ik al jaren niet meer bij stilgestaan. De Fender Rhodes was het eerste ‘draagbare’ toetsinstrument dat ik bezat, zo rond 1976. Hij weegt lood! Destijds hoorde ik hem bij Steely Dan en Chick Corea, en op een interessant freejazzalbum van Keith Jarrett en Jack DeJohnette, Ruta and Daitya. Ik had toen nog geen muziek gehoord waarin iemand het klankpalet van de Rhodes uitbreidde. Sindsdien ben ik het ook weinig tegengekomen, al ben ik ervan overtuigd dat het bestaat. Mijn verkenning van de Rhodes is meegegroeid met mijn belangstelling voor de aard van klank.

Tijdens je optreden in de AB hoorde ik een rode draad, ook wanneer de muziek onverwachte richtingen uitging. Wat ligt er vooraf vast als je aan een soloset begint? Hoe voel je aan waar de muziek vervolgens naartoe kan?
Ik ben blij dat je er een rode draad in hoorde! Ik zet graag muzikale gebeurtenissen en klanken naast elkaar. Soms onderbreek ik bewust de richting die ik ben ingeslagen om te horen of zich daardoor een onverwachte mogelijkheid opent.
Zo ga ik tijdens een optreden te werk. Ik heb verschillende klankwerelden en combinaties van effecten in mijn achterhoofd. Soms val ik daarop terug. Als alles goed loopt, dienen die klanken zich hopelijk vanzelf aan.

Zelfs in de intense passages bleef je spel subtiel. Hoe beslis je wanneer je een klank door herhaling laat groeien en wanneer je hem onderbreekt of iets nieuws introduceert?
Dat is een persoonlijke keuze die ik op het moment zelf maak. Ik probeer te horen hoe een klank zich ontwikkelt, hoelang hij aanhoudt en wat er allemaal in zit. Daarna volg ik mijn instinct: ga ik verder of onderbreek ik hem?

Je beschrijft de soloverkenningen achter Within Without als een proces dat geduld, vertrouwen en aandachtig luisteren vraagt. Kun je je een moment herinneren waarop langer bij een klank blijven iets opleverde dat je anders zou hebben gemist?
Haha, ja. Ik kan wat ongeduldig zijn, of zo opgaan in het maken van een klank dat ik soms vergeet te luisteren. Bepaalde aspecten van geluid, zoals boventonen, hoor je niet meteen. Ik toch niet! Ze kunnen zich geleidelijk opstapelen. Je hebt tijd nodig om ze op te merken, te horen wat ze met de muziek doen en vervolgens een manier te vinden om erop voort te bouwen.

Je album Always Ever bestaat uit zestien volledig geïmproviseerde stukken, opgenomen zonder montage of overdubs. Hoe weet je dat een improvisatie ten einde is als er geen vooraf bepaalde structuur is?
Dat sluit aan bij mijn antwoord over het voortzetten of onderbreken van een klank. Er zijn zoveel manieren waarop muziek kan doorgaan of eindigen. Ik probeer de eigenheid van een stuk in het oor te houden en, als het kan, te voorkomen dat het afdwaalt of gaandeweg iets heel anders wordt.

Op Within Without verken je de Fender Rhodes, terwijl je op Always Ever terugkeert naar de akoestische piano. Hoe beïnvloedt elk instrument je muzikale denken? Wat heeft het ene je geleerd over het andere?
Ik onderzoek graag hoe je de vertrouwde klanken van beide instrumenten kunt uitbreiden, verhullen of juist even oproepen. Misschien heeft het werken met de Fender Rhodes en de elektronica die ik erbij gebruik me geholpen om nog verder af te wijken van de gebruikelijke speelwijzen en klanken. Ik weet het niet zeker, maar het lijkt mijn pianowerk goed aan te vullen.

Je creëert bewust kansen voor toevalligheden in je muziek. Kun je een onverwachte klank of een schijnbare fout beschrijven die het vertrekpunt werd voor iets belangrijks?
Ja, ik maak er een gewoonte van om de richting die ik muzikaal ben ingeslagen bewust te onderbreken. Soms zet ik mijn handen ergens neer, of gebruik ik ze op een manier waarvan ik het resultaat niet precies kan voorspellen. Of ik sla plots een percussie-instrument aan. Beeldend kunstenaar Robert Rauschenberg spreekt over het belang van fouten en over ‘een kans wagen waarbij je alles te winnen hebt en niets te verliezen’. Die werkwijze helpt me om mijn ideeën fris te houden.

Je speelt al lang in trio met Lloyd Swanton en Toby Hall. Hoe blijven jullie elkaar verrassen als jullie elkaars muzikale instincten zo goed kennen?
Tegenwoordig repeteren we weinig, behalve als we een nieuw stuk beginnen in te studeren. Dat komt deels doordat we niet meer dicht bij elkaar wonen. Volgens mij helpt die afstand ook: als we weer samenspelen, is het verrassend en plezierig om opnieuw te ontdekken hoe we de muziek samen laten werken. Uiteraard moeten we erop vertrouwen dat we muzikaal op elkaar kunnen rekenen. We hebben alle drie een uitgesproken muzikale persoonlijkheid en onderbreken gerust elkaars spel als we denken dat de muziek daar beter van wordt.

Bij Asteroid Ekosystem voegt Ed Kuepper zich bij het trio. Dit jaar verscheen Sounds Have Dreams. Welke mogelijkheden heeft zijn komst geopend? Hoe heeft jullie muzikale taal zich sinds de eerste opnamen ontwikkeld?
De eerste aanzet voor de band kwam toen ik hoorde hoe graag Ed met klank experimenteert, hoeveel ruimte hij laat voor verrassing en hoe eigenzinnig hij improviseert. Ik wilde horen wat we met die raakvlakken als kwartet konden doen.
Voor de jongste plaat nam ik Ed apart op terwijl hij solo speelde en experimenteerde. Dat materiaal werd het vertrekpunt voor de stukken en de aanpak die ik voor het album uitwerkte. Sommige van die oorspronkelijke opnamen hoor je terug als intro of als klanklaag onder de uiteindelijke stukken. Ik denk dat we onze klank als band nog aan het vinden zijn. We hebben tot nu toe maar een handvol keren live gespeeld. Toch lijkt het een boeiende ontmoeting tussen rock, jazz en andere invloeden. Als we samen spelen, vloeit dat heel natuurlijk in elkaar over.

Je werkt al lang samen met Satoko Fujii. Wat heeft zij je geleerd over luisteren naar en reageren op een andere improvisator?
Het heeft veel voor me betekend dat ik Satoko en Natsuki Tamura heb leren kennen en inmiddels bijna twintig jaar met hen samenwerk. Ze hebben mijn muziek sterk beïnvloed. Hun concentratie, werkethiek en de hoeveelheid muziek die ze maken, zijn buitengewoon. Op het podium zijn ze onbevreesd en fel! Samenwerken met hen is ontzettend opwindend en stimulerend geweest. Ik ben dankbaar voor hun openheid en vriendschap. Ook zij hechten veel waarde aan onzekerheid en verrassing. Ik heb veel geleerd van de manier waarop ze verbanden leggen tussen abstracte muzikale ideeën.

Wat geeft je na al die jaren nog het gevoel dat je een beginner bent? Is er een klank, idee of samenwerking die je graag verder wilt verkennen?
Mijn instrumenten bespelen en klanken tot patronen vormen geeft me nog altijd plezier. Ik heb geluk dat ik dat zo ervaar. Ik hoef het niet te forceren, en ik hoop dat het zo blijft!
Ik denk voortdurend na over nieuwe mogelijkheden en heb het geluk dat er een paar samenwerkingen op stapel staan: met de geweldige Noorse muzikant Ivar Grydeland, met Fender Rhodes en pedalsteelgitaar; met de Turkse bağlamaspeler Muharrem Aslan, die nu in Australië woont; en met onze dochter Alexandra Spence, een uitstekende muzikante en componiste, met kerkorgel, sinustonen en veldopnamen. Daarnaast zijn er opnamen met Tony Buck en met Raymond MacDonald die binnenkort het licht zouden moeten zien!

Hartelijk dank voor je tijd en je antwoorden, Alister. Veel succes met de nieuwe projecten!