(John) Coltrane 100 - Shabaka presents 'Of The Earth' – Hoe verleden, heden en toekomst van de jazz in de AB elkaar ontmoeten
Shabaka Hutchings
Op 1 augustus 1965 streek John Coltrane voor zijn enige Belgische optreden neer in Comblain-la-Tour, een pittoresk dorpje in de provincie Luik. Wat toen wellicht aanvoelde als een uitzonderlijke passage van een jazzgrootheid, kreeg later een nog grotere historische betekenis. De opnames bleken immers de allerlaatste gefilmde beelden te zijn van Coltranes legendarische klassieke kwartet met pianist McCoy Tyner, contrabassist Jimmy Garrison en drummer Elvin Jones. Enkele maanden later gingen hun wegen uiteen.
Ruim zestig jaar later vormden die beelden in de Ancienne Belgique niet zomaar een nostalgische terugblik, maar het vertrekpunt van een avond waarop verleden, heden en toekomst elkaar ontmoetten.
Na een muzikale ode van Alice Coltrane nam het jonge Brusselse kwartet Ola Tunji de spirituele fakkel over, waarna Shabaka Hutchings bewees dat Coltranes nalatenschap niet alleen gekoesterd, maar vooral voortdurend opnieuw uitgevonden moet worden.
Uit de korte concertfilm bleek meteen hoe ver John Coltrane zijn tijd vooruit was. Niet alleen zijn verbluffende en grensverleggende saxofoonspel maakte diepe indruk. Ook de haast onaardse pianopartijen van McCoy Tyner bezorgden kippenvel, terwijl de contrabas van Jimmy Garrison voor een warme, groovende onderstroom zorgde. Elvin Jones stuwde het geheel voort met drumwerk dat tegelijk subtiel en bijzonder krachtig klonk. Het samenspel was intens, fysiek en bovenal bezield.
Klinken die bewoordingen overdreven? Wellicht. Maar soms schieten woorden nu eenmaal tekort. Hier werd mee de basis gelegd voor de manier waarop verschillende generaties jazz zijn gaan beleven. Uiteraard telt de geschiedenis nog andere goden, van Louis Armstrong en Charlie Parker tot Miles Davis, Billie Holiday en Thelonious Monk. Toch maakte het John Coltrane Quartet op amper veertig minuten duidelijk waarom ook wij ooit voor jazz zijn gevallen. Dit waren geen vergeelde archiefbeelden.
De muziek ademde, gloeide en klonk ruim zestig jaar later nog altijd verrassend levend.
Die bewondering voor Coltrane vormde ook de inspiratie voor de artiesten die vervolgens het podium betraden. Ola Tunji (*****) is een jonge Brusselse band die binnenkort het debuutalbum ‘Trust’ uitbrengt, een plaat die ook ons niet onberoerd liet.
Lees gerust onze recensie: https://www.musiczine.net/index.php/nl/item/103965-trust .
Voor deze bijzondere gelegenheid koos Ola Tunji bewust voor een ode aan Coltrane. De groep bracht zijn muzikale geest opnieuw tot leven en hulde die in een eigentijds kleedje, zonder aan de oorspronkelijke bezieling te raken. Daarbij draaide het niet uitsluitend om de virtuoze saxofoniste. Zij ontpopte zich eveneens tot aangeefster en multi-instrumentaliste en bleek bovendien over een wondermooie stem te beschikken.
De eigenzinnige, improviserende aanpak die we op ‘Trust’ ontdekten, kwam ook live volledig tot ontplooiing. Drumsalvo's deden ons haast uit onze stoel opspringen, terwijl verfijnde pianoklanken en de warme, soms haast zwoele contrabas voortdurend nieuwe spanningsbogen creëerden. Naar het einde van de set verscheen bovendien een trompettist op het podium, die de finale nog wat extra vuur meegaf. Alsof dat nog nodig was.
Ola Tunji bewoog voortdurend tussen intimiteit en een opzwepende spirituele totaalbeleving. Het absolute kippenvelmoment ontstond toen de woorden "A Love Supreme" als een mantra door de hele AB werden meegezongen. Het voelde alsof het publiek van 1965 plots samen zong met dat van 2026, alsof zestig jaar jazzgeschiedenis voor even werd opgeheven. Die woorden vormden niet zomaar de basis van de muziek; ze werden een bezwering die muzikanten en publiek met elkaar verbond.
Coltrane was niet langer alleen aanwezig in de beelden op het scherm. Zijn geest waaide door de zaal. Wat daar precies gebeurde, valt nauwelijks in woorden te vatten - en misschien schuilt net daarin de ware magie.
Voor een diepzinnige verbinding tussen spirituele jazz en afro-jazz konden we vervolgens terecht bij alleskunner pur sang Shabaka Hutchings (*****). Als een volleerde tovenaar had hij allerlei blaas- en percussie-instrumenten om zich heen uitgestald. Toch waren het vooral zijn natuurlijke charisma en grenzeloze muzikale nieuwsgierigheid die de aandacht trokken. Zijn bindteksten bleven beperkt: samen met drummer Austin Williamson liet hij vooral de muziek spreken.
Na een ingetogen en ritueel geladen start, waarbij we langzaam wegzonken in een diepe spirituele soundscape, werd het startschot gegeven voor een opzwepende belevenis waarbij het almaar moeilijker werd om stil te blijven zitten. Aan de intensiteit van de ervaring veranderde dat niets. Vanbinnen waren we allang aan het dansen. De oorstrelende saxofoon- en fluitklanken van Shabaka en de verbluffende manier waarop Austin Williamson zijn cimbalen het ene moment zachtjes streelde en ze even later genadeloos te lijf ging, zorgden niet alleen voor een feest voor de dansspieren, maar ook voor geest en ziel. Precies daar dook opnieuw de geest van Coltrane op.
Shabaka Hutchings leek via zijn veelkleurige en soms hypnotiserende aanpak een boodschap van vrede, hoop en verbondenheid uit te dragen. De beelden op het scherm versterkten de muziek en maakten van het concert een audiovisuele totaalbeleving. Shabaka zette de saxofoon de voorbije jaren grotendeels aan de kant om zich toe te leggen op verschillende fluiten, waaronder de altfluit, en andere houtblaasinstrumenten. De vertrouwde saxofoon werd gelukkig nog geregeld bovengehaald, maar door dat ruime instrumentarium liet hij ook een andere, meer meditatieve kant van zichzelf horen. Akoestische blaasinstrumenten, subtiele elektronische texturen en de sfeervolle percussie van Austin Williamson vloeiden samen tot een bijzonder intense ervaring.
De muziek laveerde voortdurend tussen rustgevende verstilling en ritmes die onophoudelijk de dansspieren aanspraken.
Het voelde alsof we alle persoonlijke demonen van ons af konden dansen en er alleen nog hoop en levenslust overbleven.
Heel de avond waaide de geest van John Coltrane door de Ancienne Belgique. Eerst als een verre adem uit 1965, gevangen in historische beelden, vervolgens als een spirituele fluistering bij Ola Tunji en uiteindelijk als een ontketende storm bij Shabaka Hutchings.
Bijna zestig jaar na zijn veel te vroege dood kreeg de saxofoongrootheid zo de mooiste ode die men hem kon brengen. Niet door angstvallig naar het verleden terug te grijpen, maar door zijn ontembare zoektocht naar vrijheid, verbondenheid en vernieuwing voort te zetten.
Alsof we een nieuw mens werden met deze totaalbeleving …
Organisatie: Ancienne Belgique, Brussel ( ikv BRDCST en (John) Coltrane 100)